طرح سوآپ مخابرات (تبدیل کابل‌های مسی به فیبر نوری) چیست و چه مزایا/معایبی برای کاربران دارد؟

طرح سوآپ مخابرات (SWAP) زلزله‌ای در بخش اینترنت و ارتباطات ایران به راه انداخته است و هر روز دارد به صف موافقان و مخالفان آن افزوده می‌شود.

طرحی که از آن به عنوان بزرگ‌ترین طرح ICT تاریخ ایران نام برده می‌شود و هزینه‌ای ۴ الی ۵ میلیون دلاری خواهد داشت.

شرکت‌های اینترنت ثابت و به ویژه آن‌هایی که در پروژه ملی توسعه فیبر نوری مشارکت دارند؛ از مخالفان اصلی و سرسخت SWAP مخابرات هستند و کاربران خانگی و شرکت‌های همکار و نزدیک به مخابرات، همگی موافق و پشتیبان این طرح.

پس، بیایید ببینیم اصلا این طرح سواپ مخابرات چیست و چه فایده‌ای برای کاربران اینترنت ثابت و حتی موبایل دارد و چرا برخی‌ها شدیدا با آن مخالف و برخی دیگر متعصبانه موافق هستند؟

طرح سوآپ مخابرات (SWAP) چیست؟

شرکت مخابرات ایران از اوایل تابستان ۱۴۰۴، طرح موسوم به سوآپ مس به فیبر را مطرح و سریعا اقدام به اجرای آن در شهر تهران کرد.

در این طرح، مخابرات کابل‌های مسی زیرساخت شهری و خانه‌ها را برداشته و کابل‌های فیبرنوری را جایگزین آن‌ها می‌کند؛ همان کابل‌های مسی که تلفن ثابت روی آن‌ها به مشترکان ارائه شده است.

به همین دلیل، از طرح SWAP مخابرات به طرح تبدیل مس به فیبر یا طرح تبدیل اینترنت مسی به اینترنت فیبر نوری نیز یاد می‌شود و هدفش جایگزینی کابل‌های فیبر نوری پیشرفته با کابل‌های مسی قدیمی و فرسوده است.

مخابرات می‌خواهد طی ۵ سال، طرح سواپ را در کل کشور پیاده‌سازی کند و دیگر هیچ خانه‌ای کابل مسی و تلفن ثابت مبتنی بر کابل مسی که فناوری قدیمی و منسوخ شده است؛ نداشته باشد.

براساس مستندات منتشر شده از مخابرات، طرح سواپ در سال ۱۴۰۴ باید شامل ۳۰ درصد کل تهران و ۱۰۰ درصد مراکز استان‌ها شود.

برعکس، همه خانه‌ها، شرکت‌ها و سازمان‌ها و به طور کلی همه مشترکان مخابرات کابل فیبر نوری داشته باشند؛ حالا روی این کابل فیبر نوری، انواع خدمات مانند تلفن ثابت، ویپ، اینترنت FTTH و … به مشترک ارائه می‌شود.

SWAP مخابرات چقدر برای کاربران هزینه دارد؟

مخابرات می‌گوید طرح تبدیل کابل مسی به کابل فیبر نوری برای همه مشترکان رایگان است و حتی کابل‌کشی فیبر نوری داخلی خانه رایگان و بدون هزینه خواهد بود.

در اسناد مخابرات قید شده است که کابل‌کشی داخلی مشترکین تا انتهای سال ۱۴۰۴ رایگان و باید توسط پیمانکار انجام گردد.

در این طرح، مخابرات کابل‌های مسی زیر زمین بین مراکز مخابراتی تا باکس‌ها و خانه‌ها را جمع‌آوری و کابل‌کشی فیبرنوری می‌کند.

حتی اگر یک کاربر یا مشترک نیازی به اینترنت فیبر نوری نداشته باشد؛ می‌تواند روی کابل فیبر خود سرویس تلفن ثابت بگیرد یا اصلا هیچ سرویسی از مخابرات دریافت نکند.

چرا مخابرات به دنبال سوآپ مس به فیبر است؟

این پروزه چندین مزیت بزرگ برای مخابرات دارد:

۱- هزینه نگهداری شبکه مسی کنونی برای مخابرات بسیار بالا است؛ در حالی‌که درآمد و آورده زیادی ندارد.

۲- خود کابل‌های مسی الان در بازار بسیار گران‌قیمت هستند و مخابرات با فروش مس‌های فرسوده، می‌تواند درآمد بسیار زیادی کسب کند که می‌تواند بخشی از هزینه‌های پروژه توسعه فیبرنوری را تامین کند.

۳- فناوری‌های مبتنی بر کابل مسی مانند اینترنت ADSL و VDSL یا تلفن ثابت، منسوخ شده و قدیمی هستند و مخابرات بالاخره روزی ناچار است کلا این سرویس‌ها را کنار بگذارد و نمی‌تواند (به گفته خود مدیران مخابرات) تا ۱۰۰ سال دیگر این سرویس‌ها را ادامه بدهد.

۴- سواپ مس با فیبر، درآمد زیادی را نصب مخابرات می‌کند و با عرضه اینترنت FTTH و انواع سرویس‌های دیگر از جمله تولیدمحتوایی، هوش مصنوعی، اینترنت اشیا، خدمات بانکی و مالی روی آن، می‌تواند از ورشکستگی نجات پیدا کند.

۵- فشارهای وزارت ارتباطات و شورای عالی فضای مجازی به مخابرات برای به‌روزرسانی زیرساخت ارتباطی کشور هم مطرح است.

۶- مخابرات رسما اقرار نمی‌کند ولی مطمئن باشید بحث گرفتن بازار فیبرنوری و حذف رقبا هم در این طرح هست.

مخالفان سواپ مخابرات چه می‌گویند؟ انحصار، انحصار و انحصار

از همان اولین روزهای انتشار سند طرح SWAP مخابرات، بحث انحصارگرایی مخابرات مطرح شد.

برخی رسانه‌ها گزارش دادند مخابرات می‌خواهد با فروش مس و دریافت مشوق‌های دولتی برای اتصال مشترک نهایی به اینترنت فیبر نوری، درامدزایی بزرگی کرده و ضمنا رقبا را نیز حذف کند و به سوی یک انحصار جدید برود.

سایت زومیت در گزارشی نوشت: «مخابرات مسیر آینده اینترنت ثابت را مشخص کرد: جمع‌آوری کابل‌های مسی، کوچ اجباری همه مشترکان به مهاجرت به فیبر نوری، تأمین مالی پروژه از محل فروش مس‌های جمع‌آوری‌شده و دریافت مشوق شش میلیون تومانی دولت برای هر مشترک فعال.»

در روزهای بعدی، مدیران شرکت‌های اینترنتی و برخی کارشناسان و صاحب‌نظران هم به صف مخالفان مخابرات افزوده شدند که اوج آن را در نشست «بررسی پیامدهای برنامه شرکت مخابرات ایران در زمینه جمع‌آوری شبکه سیم مسی» در حاشیه الکامپ ۱۴۰۴ شاهد بودیم.

مدیران شرکت‌های آسیاتک، شاتل، فناپ، پیشگامان و … در این نشست، طرح مخابرات را به معنای نابودی خود و پروژه اینترنت فیبر نوری و از بین برفتن سرویس‌هایی مانند اینترنت VDSL و گرفتن کل بازار اینترنت ثابت کشور دانستند.

اپراتورهای ثابت اعتقاد دارند جمع‌آوری کابل‌های مسی و جایگزینی با کابل‌های فیبر نوری توسط مخابرات، به نوعی انحصار در اینترنت فیبرنوری ایجاد خواهد کرد و توان رقابت این شرکت‌ها با مخابرات گرفته می‌شود؛ ضمن اینکه با سیاست‌های رگولاتوری در سال‌های گذشته تضاد دارد.

محاسبه سود و زیاد کاربر خانگی

برخلاف اینترنتی‌ها، کاربران خانگی از طرح سواپ استقبال کردند و اعتقاد دارند زمانش فرا رسیده کابل‌های مسی، اینترنت ADSL و فناوری‌های قدیمی جمع شوند و کل کشور زیر فیبرنوری برود.

کاربران اینترنتی در شبکه‌های اجتماعی می‌گویند مخابرات زودتر از این‌ها باید با ADSL خداحافظی می‌کرد و بی قید و شرط سراغ فیبر برود.

آن‌ها می‌گویند همین الان کابل‌های مسی بدون استفاده هستند و بعضا دزدیده می‌شوند؛ پس بهتر است مخابرات آن را از زیر زمین بیرون بکشد و ببرد بفروشد و خرج توسعه اینترنت پرسرعت کند.

مردم انتظار دارند این طرح باعث شود همه سریع‌تر به اینترنت فیبرنوری دست پیدا کنند و حق خودشان می‌دانند که چنین اینترنتی داشته باشند.

برخی از این کاربران می‌گویند شرکت‌های اینترنتی دوست دارند هنوز ADSL باقی بماند تا بتوانند از آن درآمد کسب کنند. البته، باید دانست که در مجموع بیش از ۸۰ درصد کاربران ADSL دست خود مخابرات است.

شاید بتوان همه این صحبت‌ها را درست تلقی کرد ولی زمانی را هم باید دید که غیر از مخابرات، هیچ شرکتی سرویس فیبرنوری ندهد یا تلفن ثابت به مشتری واگذار نکند!

در آن زمان، اگر مخابرات هرچه دلش خواست قیمت را افزایش داد؛ چه می‌شود؟ دقیقا مانند اکنون که چند ماهی یک بار تعرفه‌های تلفن ثابت را افزایش می‌دهد و هیچ اعتراضی نمی‌شود و هیچ‌کس نمی‌تواند کاری بکند!

اگر مخابرات پس از سواپ مس با فیبر، تعرفه‌ها را چندین برابر کرد و کاربران مجبور شدند هزینه اینترنت فیبر یا تلفن ثابت را بدهند و آن هم چندین برابر تا هزینه کابل‌کشی مثلا رایگان داخل خانه هم تامین شود و هیچ شرکت جایگزین یا انتخاب دیگری برای کاربران نباشد؛ چه باید کرد؟

اتفاقا، تجربه شرکت مخابرات نشان می‌دهد به شدت مستعد چنین رویه‌ای است؛ رویه زورگویی و انحصار و تحت فشار قرار دادن دولت و کاربران برای تامین هزینه‌ها و ضررهای انباشته و فرار از ورشکستگی.

در اینکه باید فناوری به‌روز شود؛ شکی نیست و تقریبا مخالفی ندارد ولی نباید همه تخم‌مرغ‌ها در یک سبد چیده شده و تقدیم یک شرکت شود.

جمع‌بندی

به نظر می‌رسد اقدام خودسرانه مخابرات در طرح سواپ، در ظاهر و ابتدای کار برای کاربران جذاب باشد ولی قطعا در ادامه تبغات زیادی برای اینترنت ثابت کشور خواهد شد.

بهتر است این طرح زیر نظر رگولاتوری و وزارت ارتباطات و با ساز و کار مشخص و همکاری سایر شرکت‌ها انجام شود تا منجر به انحصارگرایی و بازار تک قطبی نشود.

اینکه مخابرات می‌خواهد فناوری‌های قدیمی را به‌روز کند؛ از یک سرمایه خفته زیر خاک و آسفالت بدون استفاده، درامدزایی کند و از ADSL به سوی فیبر نوری برود؛ قطعا اقدامی لازم است اما باید با شفافیت و نظارت و چارچوب مشخص و تضمین‌هایی برای عدم انحصارگرایی و فشار بر مردم باشد.