استاندارد های مهم لوله برق upvc که باید بدانید

رعایت اصول ایمنی در تاسیسات الکتریکی ساختمان، نخستین گام برای جلوگیری از حوادث ناگوار مانند آتش سوزی و برق گرفتگی است. لوله های برق به عنوان محافظ اصلی سیم ها و کابل ها، نقشی حیاتی در پایداری سیستم برق رسانی ایفا می کنند. شناخت دقیق استانداردها و پارامترهای فنی لوله برق UPVC برای مهندسان ناظر، مجریان تاسیسات و خریداران ضروری است. در این مقاله تخصصی، تمام زوایای فنی، آزمون های آزمایشگاهی و کدهای طبقه بندی لوله های برق خم سرد را مطابق با آخرین ویرایش های سازمان ملی استاندارد ایران بررسی می کنیم.

لوله برق UPVC چیست و چرا استاندارد بودن آن حیاتی است؟

پلی وینیل کلراید سخت شده (Unplasticized Polyvinyl Chloride) که به اختصار UPVC نامیده می شود، ماده ای است که در فرآیند تولید آن از نرم کننده ها (پلاستی سایزرها) استفاده نمی شود. همین ویژگی باعث سختی، استحکام مکانیکی بالا و مقاومت شیمیایی فوق العاده این محصول می گردد. استفاده از لوله های غیر استاندارد یا لوله هایی که در آن ها از مواد بازیافتی و فیلرهای بیش از حد استفاده شده، می تواند منجر به شکنندگی در برابر ضربه، تغییر شکل در برابر حرارت و از همه مهم تر، انتشار شعله در هنگام آتش سوزی شود.

استاندارد بودن لوله تنها یک برچسب نیست؛ بلکه مجموعه ای از خواص فیزیکی، شیمیایی و حرارتی است که تضمین می کند لوله در شرایط سخت محیطی و تنش های مکانیکی، عملکرد خود را حفظ می کند.

استاندارد ملی ایران ۱۱۲۱۵: مرجع اصلی لوله های برق

در ایران، مرجع اصلی برای تولید و آزمون لوله های محافظ هادی (کاندوئیت)، استاندارد ملی شماره ۱۱۲۱۵ (INSO 11215) است. این استاندارد ترجمه و بومی سازی شده استاندارد بین المللی IEC 61386 می باشد. شناخت بخش های مختلف این استاندارد برای انتخاب محصول صحیح ضروری است:

• بخش ۱ (INSO 11215-1): الزامات عمومی لوله ها.
• بخش ۲۱ (INSO 11215-21): الزامات ویژه برای سیستم های لوله صلب (Rigid).
• بخش ۲۲ (INSO 11215-22): الزامات ویژه برای لوله های خم  پذیر (Pliable) و خرطومی.

تولیدکنندگانی که نشان استاندارد ملی را دریافت می کنند، ملزم هستند محصولات خود را دقیقاً بر اساس پارامترهای ذکر شده در این مستندات تولید و تست کنند.

کد طبقه بندی ۱۲ رقمی: شناسنامه فنی لوله

یکی از مهم ترین بخش های استاندارد IEC 61386 و استاندارد ملی ۱۱۲۱۵، سیستم کدگذاری طبقه بندی لوله ها است. این کد معمولاً به صورت یک رشته عدد روی لوله یا در مدارک فنی درج می شود. هر رقم نشان دهنده یک ویژگی خاص است. درک ۴ رقم اول این کد برای انتخاب لوله مناسب بسیار حیاتی است:

رقم اول: مقاومت در برابر فشار (Compression)

این رقم نشان می دهد لوله تا چه میزان نیرو را بدون تغییر شکل بیش از حد (معمولاً ۲۵٪ قطر اولیه) تحمل می کند.

• کد ۱ (بسیار سبک): ۱۲۵ نیوتن (مناسب نیست برای مصارف دفنی).
• کد ۲ (سبک): ۳۲۰ نیوتن (مناسب برای نصب روکار یا سقف کاذب).
• کد ۳ (متوسط): ۷۵۰ نیوتن (استاندارد رایج برای نصب توکار و دفنی در بتن).
• کد ۴ (سنگین): ۱۲۵۰ نیوتن (برای مکان های با فشار مکانیکی بالا مانند کف پارکینگ).
• کد ۵ (بسیار سنگین): ۴۰۰۰ نیوتن.

رقم دوم: مقاومت در برابر ضربه (Impact)

این تست شبیه سازی سقوط اجسام روی لوله یا ضربات حین حمل ونقل و نصب است.

• کد ۱ (بسیار سبک): ۰.۵ ژول.
• کد ۲ (سبک): ۱ ژول.
• کد ۳ (متوسط): ۲ ژول (استاندارد رایج ساختمانی).
• کد ۴ (سنگین): ۶ ژول.
• کد ۵ (بسیار سنگین): ۲۰ ژول.

رقم سوم: حداقل دمای نصب و بهره برداری

نشان می دهد لوله در چه دمایی دچار شکستگی ترد (Brittle fracture) نمی شود.

• کد ۱: مثبت ۵ درجه سانتی گراد.
• کد ۲: منفی ۵ درجه سانتی گراد (مناسب برای اکثر مناطق ایران).
• کد ۳: منفی ۱۵ درجه سانتی گراد.
• کد ۴: منفی ۲۵ درجه سانتی گراد.

رقم چهارم: حداکثر دمای نصب و بهره برداری

نشان دهنده دمایی است که لوله استحکام خود را حفظ کرده و دفرمه نمی شود.

• کد ۱: ۶۰ درجه سانتی گراد (رایج ترین).
• کد ۲: ۹۰ درجه سانتی گراد.

آزمون های حیاتی لوله برق UPVC (تست های آزمایشگاهی)

برای دریافت گواهی استاندارد، لوله ها باید از هفت خان آزمون های آزمایشگاهی عبور کنند. آشنایی با این تست ها به شما کمک می کند تا تفاوت لوله باکیفیت و بی کیفیت را درک کنید.

۱. آزمون خمش سرد

این یکی از مهم ترین ویژگی های لوله های UPVC مدرن است که در بازار به نام لوله خم سرد شناخته می شوند. در این آزمون، لوله را بدون گرم کردن با استفاده از فنر مخصوص،۹۰ درجه یا ۱۸۰ درجه خم می کنند.
لوله استاندارد باید:

• بدون نیاز به حرارت (شعله یا سشوار صنعتی) خم شود.
• در محل خم دچار ترک خوردگی، شکستگی یا تغییر رنگ شدید (سفیدک زدن عمیق) نشود.
• سطح مقطع داخلی آن مسدود نشود تا سیم ها به راحتی عبور کنند.

قابلیت خم سرد سرعت اجرای پروژه را به شدت افزایش می دهد و نیاز به خرید زانو و بوشن را حذف می کند.

۲. آزمون انتشار شعله

ایمنی در برابر آتش مهم ترین وظیفه لوله برق است. لوله UPVC ذاتاً به دلیل وجود کلر در ساختار پلیمری خود، خاصیت خود خاموش کنندگی دارد.
روش تست: لوله را در معرض شعله مستقیم با حرارت بالا قرار می دهند. پس از حذف منبع آتش، لوله باید:

• ظرف مدت زمان مشخصی (معمولاً زیر ۳۰ ثانیه) خاموش شود.
• شعله نباید در طول لوله حرکت کرده و گسترش یابد.

۳. آزمون مقاومت عایقی و دی الکتریک

از آنجا که لوله محل عبور سیم های برق است، خود باید عایق کامل باشد.

• مقاومت عایقی: لوله در آب غوطه ور شده و ولتاژ ۵۰۰ ولت DC اعمال می شود. مقاومت باید بیش از ۱۰۰ مگا اهم باشد.
• استقامت الکتریکی: ولتاژ ۲۰۰۰ ولت AC به مدت ۱۵ دقیقه اعمال می شود و نباید هیچ گونه شکست الکتریکی (جرقه زدن از دیواره لوله) رخ دهد.

۴. آزمون فشار

در این تست، لوله بین دو صفحه تخت فلزی قرار می گیرد و نیروی مشخص (مثلاً ۷۵۰ نیوتن برای لوله های معمولی) اعمال می شود.
معیار پذیرش: پس از اعمال نیرو، تغییر شکل قطر لوله نباید بیشتر از ۲۵٪ قطر اولیه باشد. همچنین پس از برداشتن نیرو، لوله باید خاصیت ارتجاعی داشته باشد و تا حد زیادی به حالت اولیه برگردد (تغییر شکل ماندگار نباید بیش از ۱۰٪ باشد).

۵. آزمون سقوط وزنه

برای شبیه سازی ضربات کارگاهی، لوله ها را در دمای پایین (مثلاً منفی ۵ درجه) نگه می دارند. سپس وزنه ای با جرم مشخص از ارتفاع معین روی لوله رها می شود. از هر ۱۲ نمونه تست شده، حداقل ۹ نمونه نباید هیچ گونه ترکی بردارند. این تست نشان می دهد که لوله در فصل زمستان و هنگام حمل ونقل نمی شکند.

راهکارهای تشخیص لوله استاندارد در کارگاه

اگر به تجهیزات آزمایشگاهی دسترسی ندارید، چند روش میدانی برای سنجش کیفیت وجود دارد:

• تست ضربه ساده: یک قطعه لوله را در فریزر قرار دهید یا در هوای سرد رها کنید. سپس آن را محکم به زمین بکوبید. لوله استاندارد نباید خرد شود.
• تست آتش: یک تکه کوچک را با فندک آتش بزنید. به محض برداشتن فندک، شعله باید خاموش شود. اگر لوله مثل شمع به سوختن ادامه داد، فاقد استاندارد ایمنی است.
• تست فنر: فنر را داخل لوله کرده و خم کنید. اگر لوله در ناحیه خم دچار ترک های ریز شد یا رنگ آن به شدت سفید شد، کیفیت پلیمر پایین است.

ابعاد استاندارد لوله برق

استاندارد بودن تنها محدود به جنس مواد نیست، بلکه ابعاد هندسی نیز باید دقیق باشند. لوله های برق معمولاً در سایزهای میلیمتری تولید می شوند که معادل هایی در سیستم PG دارند (اگرچه ابعاد دقیقاً یکسان نیستند).

نکته مهم: قطر خارجی باید دقیق باشد تا لوله به درستی در اتصالات (بوشن، قوطی کلید، زانو) فیت شود. تلرانس منفی برای قطر مجاز نیست، زیرا باعث لقی اتصال و نفوذ گرد و غبار یا بتن به داخل لوله می شود.

نشانه گذاری و الزامات ظاهری

مطابق استاندارد INSO 11215، هر شاخه لوله باید دارای اطلاعات زیر باشد که به صورت خوانا و پاک نشدنی روی آن چاپ شده است:

1. نام یا علامت تجاری تولیدکننده.
2. کد طبقه بندی استاندارد: (همان کد ۱۲ رقمی یا حداقل ۴ رقم اول).
3. سایز لوله.
4. عبارت استاندارد ملی ایران و شماره آن.

بررسی ظاهری:

• سطح داخلی و خارجی لوله باید کاملاً صاف، صیقلی و بدون پلیسه باشد. هرگونه زبری در سطح داخلی می تواند هنگام فنر زدن و عبور سیم، به روکش سیم آسیب برساند.
• رنگ لوله باید یکنواخت باشد. تغییر رنگ موضعی نشان دهنده نقص در فرآیند تولید یا اختلاط نامناسب مواد است.

معرفی منبع معتبر خرید لوله برق upvc استاندارد

یافتن محصولی که تمامی بندهای سخت گیرانه استاندارد ۱۱۲۱۵ را پاس کند و در آزمون های فشار، ضربه و آتش سوزی سربلند باشد، دغدغه اصلی مهندسان است. برند سه ستاره سمنان به آدرس https://semnan3star.com/ یکی از مراکز تخصصی و شناخته شده در زمینه عرضه لوله های برق UPVC است که محصولات آن تمام استانداردهای ذکر شده در این مقاله را دارا می باشند و به عنوان مرجعی مطمئن برای پروژه های ساختمانی قابل استناد است.

جمع بندی

انتخاب لوله برق UPVC بر اساس استاندارد ملی ۱۱۲۱۵ و کدهای IEC 61386، ضامن حفظ سرمایه های جانی و مالی در ساختمان است. مقاومت در برابر فشار بتن، عدم شکنندگی در برابر ضربه و خاصیت نسوز بودن، سه رکن اصلی کیفیت این لوله ها هستند. با دقت به نشانه گذاری روی لوله و انجام تست های ساده کارگاهی، می توان از کیفیت محصول اطمینان حاصل کرد و سیستمی ایمن و پایدار را پیاده سازی نمود.

توجه داشته باشید که این راهنما در مورد استاندارد ها و روش های تست لوله برق های خم سرد برق بود، نه تمامی لوله برق ها.